मंसिर ८, काठमाडौं । बालबालिकाको जिद्दीपन, ध्यान नदिने बानी तथा मोबाइलको अत्यधिक प्रयोगका कारण धेरै अभिभावक तनावमा पर्ने गर्छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार घरमै अपनाउन सकिने केही सरल तर प्रभावकारी उपायहरूले बच्चाको व्यवहारलाई उल्लेख्य रूपमा सुधार गर्न सकिन्छ।
यि ८ उपाय अभिभावक तथा शिक्षक दुवैका लागि उपयोगी मानिन्छन्।
१. स्पष्ट र सीमित ‘घरको नियम’ बनाउने
अभिभावकले घरमा ५–७ वटा मात्र सरल नियम बनाउने सुझाव दिइन्छ।
केहि सरल उपायहरू
मोबाइल–समय: १ घण्टा ।
गृहकार्य सकेपछि मात्र खेल।
चिच्याउने/गाली गर्ने भए १० मिनेट ‘टाइम–आउट’
नियम कागजमा लेखेर टाँसिने र दैनिक समान रूपमा पालना गरिने हो भने बच्चा द्रुत रूपमा अनुशासनमा आउँछ।
२. सकारात्मक व्यवहारमा तुरुन्तै प्रशंसा
बच्चाले राम्रो काम गरेसँगै १०–२० सेकेन्डभित्रै प्रशंसा गर्नुपर्छ।
जस्तैः
“आज समयमै होमवर्क गरिस—धेरै राम्रो।”
“नरिसिकन सुनेकोमा धन्यवाद।”
यसले बच्चामा “राम्रो गरे भने अभिभावक खुसी हुन्छन्” भन्ने भावना विकास गर्छ।
३. मोबाइल नियन्त्रण नै मुख्य चुनौती
८–९ वर्षका बालबालिकामा जिद्दीपन तथा ध्यान विचलनको प्रमुख कारण मोबाइल हो।
सुझावः
काम–पुरस्कार प्रणाली: ३० मिनेट पढाइ → ३० मिनेट मोबाइल
सुत्नु अघि १ घण्टा मोबाइल बन्द
खाने बेला मोबाइल पूर्ण रूपमा निषेध
४. ‘टाइम–आउट’ विधि प्रभावकारी
अनुशासनमा राख्न अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मान्य विधि।
कसरी गर्ने?
बच्चा चिच्यायो/रिसायो भने ५ मिनेट शांत–स्थानमा बसाल्ने
गाली नगर्ने, कर नगर्ने
समय सकिएपछि छोटो संवाद: “अर्कोचोटि कस्तो व्यवहार गर्ने?”
५. सजाय होइन, प्राकृतिक परिणाम सिकाउने
सजायले होइन, आफ्नो व्यवहारको परिणाम देखेर बच्चा छिटो सिक्छ।
उदाहरण:
होमवर्क गरेन → खेल्न नपाउने
सामान फाल्यो → आफैले उठाउने
चिच्यायो → १० मिनेट मोबाइल बन्द
६. दिनको १० मिनेट ‘स्पेशल टाइम’
धेरै बच्चाको खराब व्यवहारको मूल कारण ‘ध्यानको कमी’ हो।
दिनको १० मिनेट बच्चासँग:
उसले चाहेको खेल खेल्ने
आलोचना वा उपदेश नगर्ने
यसले बच्चामा सुरक्षा, माया र अपनत्वको भावना बढाउँछ।
७. अभिभावककै व्यवहारको प्रभाव
बच्चा लगभग ८०% व्यवहार अभिभावकबाट नक्कल गर्छ।
त्यसैले—
नरिसाउने
बिस्तारै बोल्ने
झगडा नदेखाउने
जस्ता अभ्यासले बच्चाको व्यवहार स्वतः सुधारिन्छ।
८. शिक्षकसँग नियमित समन्वय
१–२ हप्तामा एकपटक शिक्षकसँग सम्पर्क राख्दा स्कूल र घरबीच एकरूपता रहन्छ। यसले बच्चाको व्यवहार परिवर्तन गति अझ तेज हुन्छ।
