काठमाडौँ, ३० अप्रिल २०२६
अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको आधारशिला मानिने बाङडुङ सम्मेलनको ७१औँ वार्षिकोत्सवको सन्दर्भमा काठमाडौँमा आज एक विशेष बौद्धिक बहस सम्पन्न भएको छ। नेपाल अफ्रो-एसियाली जनएकता सङ्गठन (AAPSO Nepal) को आयोजनामा कान्तिपथस्थित होटेल प्यागोडामा आयोजित उक्त कार्यक्रममा कूटनीतिज्ञ र पूर्व प्रशासकहरूले फेरिएको विश्व परिवेशमा नेपालको असंलग्न परराष्ट्र नीतिको पुनरावलोकन गरेका छन्।
ऐतिहासिक विरासत र कार्यपत्र
कार्यक्रममा त्रिभुवन विश्वविद्यालयकी प्रा. डा. मिना वैद्यले बाङडुङ सम्मेलनका बहुआयामिक पक्षमाथि कार्यपत्र प्रस्तुत गर्नुभयो। सन् १९५५ मा भएको सो सम्मेलनले कसरी नेपाल, भारत र चीन लगायतका राष्ट्रहरूलाई एउटै मञ्चमा उभ्याएर साम्राज्यवाद विरुद्धको साझा मोर्चा निर्माण गरेको थियो भन्ने विषयमा उहाँले प्रकाश पार्नुभयो।
संकटको घडीमा कुटनीतिक सन्तुलन
प्रमुख अतिथिको आसनबाट बोल्दै पूर्व परराष्ट्र मन्त्री एवं पूर्वरथी बालानन्द शर्माले वर्तमान समयमा नेपालले सामना गरिरहेको कूटनीतिक जटिलताको चर्चा गर्नुभयो। इरानदेखि युक्रेनसम्मका घटनाक्रमले विश्वमा नयाँ प्रकारको शीतयुद्ध सुरु भएको संकेत गरेको बताउँदै उहाँले भन्नुभयो, "शक्ति राष्ट्रहरूको स्वार्थको टकरावका बीच नेपालले आफ्नो अस्तित्व जोगाउन बाङडुङको भावनालाई जीवित राख्नुपर्छ।"
मन्थन: MCC देखि विश्व राजनीतिसम्म
अन्तर्क्रियामा पूर्व राजदूतहरू प्रा. डा. मोहन प्रसाद लोहनी, हिरण्यलाल श्रेष्ठ र दिनेश भट्टराईले वर्तमान सरकारको कूटनीतिक कदम र 'एमसीसी' (MCC) जस्ता विषयले निम्त्याएको बहसका सन्दर्भमा धारणा राख्नुभयो। वक्ताहरूका अनुसार:
साम्राज्यवादको नयाँ रूप र प्रभुत्ववादी प्रवृत्तिले साना राष्ट्रहरूको सार्वभौमसत्तालाई संकुचित बनाउँदै लगेको छ।
नेपालले पञ्चशीलका पाँच सिद्धान्त र बाङडुङका १० बुँदालाई केवल दस्तावेजमा मात्र सीमित नराखी व्यवहारमा लागू गर्नुपर्छ।
वर्तमान सरकारले शक्ति राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्ध व्यवस्थापन गर्दा राष्ट्रिय स्वार्थलाई केन्द्रमा राख्नुपर्नेमा जोड दिइयो।
निष्कर्ष र शिक्षा
कार्यक्रमका अध्यक्ष एवं पूर्व पर्यटन मन्त्री कृपासुर शेर्पाले कार्यक्रमको बिट मार्दै बाङडुङ सम्मेलनले सिकाएको 'शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्व' नै नेपालको परराष्ट्र नीतिको मूल मन्त्र भएको बताउनुभयो। उहाँले सहभागीहरूलाई धन्यवाद दिँदै नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा आफ्नो भूमिकालाई अझ प्रभावकारी र सार्गर्भित बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउनुभयो।
विशेष सन्दर्भ: के हो बाङडुङ सम्मेलन?
सन् १९५५ मा इन्डोनेसियाको बाङडुङमा एसिया र अफ्रिकाका २९ राष्ट्रहरू भेला भई औपनिवेशिक शासनको अन्त्य र शान्तिपूर्ण सह-अस्तित्वका लागि ऐतिहासिक ऐक्यबद्धता जाहेर गरेका थिए। यसै सम्मेलनले असंलग्न आन्दोलन (NAM) को जग बसालेको थियो, जसमा नेपालले संस्थापक सदस्यका रूपमा सक्रिय भूमिका खेलेको थियो। आजको कार्यक्रमले ७१ वर्षअघिको सोही ऐतिहासिक संकल्पलाई वर्तमानको भू-राजनीतिक संकटसँग जोडेर हेर्ने प्रयास गरेको छ।
