काठमाडौँ।
मानिसको बाहिरी परिस्थिति वा अरूका नकारात्मक व्यवहारभन्दा पनि उसभित्रको आफ्नै नकारात्मक सोचले जीवन बर्बाद पार्ने मुख्य कारण हुने मनोविमर्शकर्ताहरूले एक कार्यक्रम मार्फत बताएका छन्। उनीहरुको अनुसार मानिसले आफ्नो मनभित्र उब्जिने एउटै मात्र गलत विचारलाई नियन्त्रण गर्न नसक्दा त्यसले सिङ्गो जीवनलाई नै दिशाहीन बनाउन सक्ने खतरा रहन्छ।
मनोविमर्शकर्ता रमा पन्थीका अनुसार अरूका खराब बानीव्यहोराले भन्दा मानिसलाई आफ्नै आन्तरिक स्व-वार्ता (Negative Self-Talk) र डर वा प्रलोभनले बढी मानसिक तनाव दिने गर्छ। बानिकै कारण हरेक खुशी र सम्मान पनि गुमाएका हुन्छौं ।
"हामीले गर्ने जुनसुकै काम पनि डर, प्रलोभन र स्वार्थभन्दा माथि उठेर पूर्ण इमानदारी र निष्ठाका साथ गर्यौँ भने त्यसले आत्मालाई असीम शान्ति दिन्छ," मनोविमर्शकर्ता पन्थी भन्नुहुन्छ, "आन्तरिक शुद्धता र निष्ठावान् कर्म नै स्वस्थ मनको जग हो।"
प्रकृति र विद्वान्का दृष्टिकोण: हतारको विकास र छिटो अन्त्य
संसारका प्रसिद्ध विद्वान् र मनोवैज्ञानिकहरूले पनि मानिसको विचार र प्रकृतिको नियमबारे महत्त्वपूर्ण प्रकाश पारेका छन्। विद्वान्हरूको भनाइ अनुसार, प्रकृतिमा जुन जीव वा वस्तुको जन्म र हुर्काइ जति धेरै हतार वा छिटो हुन्छ, त्यसको अन्त्य वा विनाश पनि त्यति नै चाँडो हुने गर्छ। त्यसैले जीवनमा परिपक्वता, स्थिरता र निरन्तरताका लागि धैर्यता अनिवार्य हुन्छ।
यस्तै, प्रसिद्ध मनोविश्लेषक आधुनिक मनोविज्ञानका पिता विलियम जेम्सले भनेका छन्— "मानिसले आफ्नो सोच र मनोवृत्ति बदलेर आफ्नो सम्पूर्ण जीवन बदल्न सक्छ।" त्यस्तै ग्रिक दार्शनिक एपिक्टेटसका अनुसार मानिसलाई बाहिरी घटनाले भन्दा पनि ती घटनाप्रतिको उसको आफ्नै दृष्टिकोणले विचलित बनाउँछ।
सकारात्मक सोच र मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध नै निरोगी जीवनको रहस्य
मनोविमर्शका अनुसार हाम्रो मानसिक अवस्था र शारीरिक स्वास्थ्यबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध (Mind-Body Connection) हुन्छ। मनमा गुम्सिएका नकारात्मक भावनाले शरीरको रोगप्रतिरोधात्मक क्षमतालाई कमजोर बनाउँछ भने सकारात्मक सोचले शरीरमा ऊर्जा भर्छ।
मानसिक रूपमा सफल र शारीरिक रूपमा निरोगी भई लामो आयु जिउनका लागि निम्न कुराहरूमा ध्यान दिनुपर्ने सुझाव मनोविमर्शकर्ता पन्थी र विशेषज्ञहरूको छ:
- विचारको सजगता: आफ्ना नकारात्मक विचारहरूलाई चिन्नुहोस् र तिनलाई सकारात्मकतातर्फ मोड्नुहोस्।
- निस्वार्थ र इमानदार कर्म: जुनसुकै काम गर्दा पनि स्वार्थ र डरबिना निष्ठापूर्वक गर्नुहोस्, जसले आत्मिक शान्ति दिन्छ।
- धैर्य र निरन्तरता: सफलता वा जीवनको विकासक्रममा हतार नगर्नुहोस्, प्राकृतिक गति र धैर्यलाई अँगाल्नुहोस्।
- मैत्रीपूर्ण भावना: अरूप्रति प्रतिशोध वा द्वेष राख्नुको सट्टा भाइचारा र मित्रवत् सम्बन्ध अगाडि बढाउनुहोस्।
बाहिरी संसार वा अरूको व्यवहारलाई नियन्त्रण गर्न नसके पनि आफ्नै विचार र कर्मलाई सकारात्मक बनाएर मानिसले शान्त, सुखी र दीर्घ जीवन बिताउन सक्छ।
